Zarządzanie kolorem w drukarni — profile ICC, proof i dlaczego ekran kłamie
Klient wysyła projekt, ogląda go na swoim monitorze i oczekuje, że druk będzie wyglądał identycznie. Problem w tym, że monitor emituje światło w przestrzeni RGB, a maszyna drukarska nakłada fizyczne farby w przestrzeni CMYK. To dwa fundamentalnie różne sposoby tworzenia koloru — addytywny i subtraktywny — i żaden z nich nie odwzorowuje pełnego zakresu kolorów widzialnych przez ludzkie oko. Zarządzanie kolorem to zestaw narzędzi i procedur, które minimalizują te różnice.
Przestrzenie kolorów: RGB, CMYK, Lab
RGB (Red, Green, Blue) to przestrzeń ekranowa — trzy źródła światła mieszają się, tworząc kolory. Ma szerszy gamut niż CMYK, co oznacza, że pewne intensywne barwy widoczne na ekranie są fizycznie nieosiągalne w druku. CMYK (Cyan, Magenta, Yellow, Key/Black) to przestrzeń drukowa — cztery farby nakładane na papier w postaci rastra. Lab (CIE Lab*) to przestrzeń referencyjna, niezależna od urządzenia, używana jako „tłumacz” między RGB a CMYK. Profile ICC opisują, jak konkretne urządzenie — monitor, drukarka, maszyna offsetowa — odwzorowuje kolory w odniesieniu do przestrzeni Lab.
Profile ICC i standardy FOGRA
Profil ICC to plik opisujący charakterystykę kolorystyczną urządzenia i podłoża. W poligrafii europejskiej standardem są profile opracowane przez instytut FOGRA. FOGRA39 (ISO Coated v2) to profil dla papierów powlekanych (kreda) — najczęściej stosowany w druku katalogów, opakowań i materiałów reklamowych. FOGRA52 (PSO Coated v3) to nowsza wersja, uwzględniająca szerszy gamut nowoczesnych maszyn, ale wciąż mniej rozpowszechniona. Dla papierów niepowlekanych (offset) stosuje się FOGRA47 lub FOGRA54. Przygotowując plik do druku, należy osadzić właściwy profil ICC — bez niego maszyna interpretuje kolory według domyślnych ustawień, a wynik bywa nieprzewidywalny.
Proof certyfikowany — jedyne wiarygodne odniesienie
Proof (inaczej odbitka próbna) to wydruk na kalibrowanej drukarce atramentowej, który symuluje warunki druku na maszynie offsetowej. Aby proof był wiarygodny, musi spełniać normy — stąd certyfikacja Ugra/FOGRA Media Wedge. Na każdym proofie drukowany jest pasek kontrolny (media wedge), który mierzy się spektrofotometrem. Jeśli odchylenia kolorystyczne mieszczą się w tolerancji (Delta E poniżej 5 dla pól kontrolnych, poniżej 3 dla średniej), proof otrzymuje status certyfikowanego. Tylko taki proof jest wiążącą umową kolorystyczną między klientem a drukarnią — zatwierdzone kolory na proofie to kolory, które maszyna ma odwzorować.
Kalibracja monitora i tolerancja Delta E
Żaden monitor bez kalibracji nie pokazuje kolorów prawidłowo. Nawet drogie ekrany z fabryczną kalibracją driftują w czasie — zalecana jest rekalibracja co 2-4 tygodnie za pomocą spektrofotometru (np. X-Rite i1). Przestrzeń robocza monitora dla poligrafii to Adobe RGB lub sRGB z włączonym softproofingiem na profil FOGRA39. Delta E (ΔE) to miara różnicy kolorystycznej: ΔE poniżej 1 jest niezauważalna, ΔE 1-3 widoczna tylko przy porównaniu obok siebie, ΔE 3-5 zauważalna gołym okiem, ΔE powyżej 5 — to już inny kolor. W druku offsetowym akceptowalna tolerancja to ΔE ≤ 5 dla kolorów procesowych i ΔE ≤ 3 dla Pantone. Zrozumienie tych wartości pozwala uniknąć nieporozumień: „kolor jest inny niż na ekranie” zwykle oznacza, że ekran nie był skalibrowany, a nie że drukarnia popełniła błąd.